De kaarters

Waar de vier Limburgers precies waren opgestapt, weet ik niet. De trein kwam uit Hasselt en was gestopt in Alken, Sint-Truiden, Landen en Tienen vóór ik zelf in Leuven de wagon betrad waarin ze zich genesteld hadden. Dat was lang geleden, kaarters op de trein.

Ze bezetten met zijn vieren, twee aan twee, het gangpad. De kameraadschap vonkt uit hun ogen en jubelt in hun dialect waarvan ik af en toe een flard opvang. Ze hebben enkel oog voor elkaar. De hand van wie uitkomt, doet dienst als tafel. Een onder hen noteert verlies en winst op een papiertje dat hij tijdens het spelen samen met een potlood onder zijn rechterdij stopt.

Hun gebaren bezorgen me de warmte van herkenning. De overgave waarmee een kaartkaartspelers keihard wordt neergemept op de tafel van vlees en bloed, uitermate beheerst want de handen raken elkaar niet. De finesse van de fijne speler, met afgelikte gebaren en getuite lippen draait hij de kaart die niemand had verwacht. De spanning tijdens het spelen, de ontspanning als de laatste kaart gevallen is. De winnaars lachen bij het uitspelen, de verliezers zuchten een sportieve niets-aan-te-doen-zucht. Of ze vloeken, sommigen binnensmonds en anderen hard, te hard voor een trein in volle ochtendspits, om een stommiteit of het boerengeluk van een amateur.

Kaarten leerde ik van mijn vader zaliger. Van kleuterleeftijd af was het oefenen en spelen, leren de kaarten te memoriseren, het aantal troeven onthouden, lepe truuks om bijvoorbeeld de heer te vangen door hem uit zijn kot te lokken door een boer of dame te spelen. Kansberekening bij het bieden, bluffen of twijfelen om de tegenpartij op te jagen dan wel snel te laten passen. En vooral op de lichaamstaal van je maat te letten.

De grootste eer die ik als jongen mocht beleven, was invallen bij het manillen als er een nonkel te kort was, in een spel waarin ook opa meedeed. In families waar het kaarten van vader op zoon als een bloedserieuze en levensbelangrijke krijgskunst wordt doorgegeven, staan de zenuwen bij de kleinzoon strak gespannen, want bij een fout dreigt de degradatie naar het kleuterdom.

In zo’n spel zat, zo besef ik nu pas, mijn vader ook als een zoon. In zo’n spel brengt de grootvader meer mededogen op voor de kleinzoon dan voor de zoon. Mijn vader en mijn grootvaders in hun sterkste jaren waren emotionele kaarters: ze aarzelden geen seconde om een maat uit te kafferen als die dom speelde: de troeven niet geteld, vergeten wie koeken kocht of dat de klaverenboer nog niet was gevallen. Niet voelen wanneer je welke soort niet en welke wel moet uitkomen. Het ultieme argument van de dwaas waar geen ander tegen op kan. Maar ook het ultieme talent van de meester die weet hoe de kaarten over de handen verdeeld zitten.

Als student die niet op kot was, ging ik elke week met mijn pa en een drietal andere mannen kleurenwiezen, afwisselend in elkaars woonkamers of keukens, terwijl de vrouw des huizes televisie keek of zorgde dat ze niet thuis was. Bij buurmannen waar ik ook wel eens een zakcent verdiende met op de kinderen te passen. We kaartten met vele pinten Primus, want ander bier kwam in Haacht nergens op tafel. We zaten gehuld in een dikke mist van sigaren, een pijp en vooral witte kettingen van sigaretten, tot laat in de nacht en volle asbakken. En als het bij ons thuis was, genoot ik er de ochtend nadien van om mijn jongere zus uit te lachen, die klaagde over de tabaksgeur die nog in de living hing.

Mijn vader hield de scores bij. Hij noteerde winst en verlies nauwgezet, gerangschikt per ronden van vier. Twee frank per slag, één frank per overslag. Grote miserie was 5 frank de man als ik me goed herinner, abondance ook. Troel, als iemand drie azen in zijn hand gedeeld kreeg, telde dubbel. Eerst werd er passen of spelen gevraagd. Als drie spelers pasten, was er een rondpas en telde het volgende spel dubbel. Na twee rondpassen, als de bedragen maal vier geteld zouden worden, moest er gespeeld worden.

Het wiezen kon me sommige avonden een flinke duit kosten. Gelukkig mocht de student dan meestal snel gaan babysitten. Mijn vader hield van de wekelijkse kaartavonden jaaroverzichten bij, zoals hij wel meer dingen registreerde: hoeveel eieren de kippen dagelijks legden, hoeveel kleine konijntjes een bepaalde moer baarde, hoeveel liter hij welke dag tankte voor welke prijs, of wanneer de plafonds het laatst waren geschilderd. Het was voor de kaarters niet altijd een aangename ervaring, die harde confrontatie met de jaarbalans van ieders winst of verlies. Want het afvlakken van geluks- en ongeluksdagen op zo’n jaargemiddelde gaf een beter beeld van wie de beste kaarters waren en wie de minder goede.

Hoe de kaartclub aan zijn einde kwam, kan ik me niet meer herinneren. Was het toen een van de trouwste kaarters uit de echt scheidde en buiten kaartafstand ging wonen? Was het omdat een van de kaartvrienden overleed aan kanker? Of was het omdat mijn vader een nieuwe passie had ontdekt en zich aansloot bij de nieuwe bridgeclub in het dorp?

De bridgeclub bloeit nog maar de traditionele kaartspelen als wiezen, manillen, jokeren, klaverjassen, hartenjagen of kingen hebben aan populariteit ingeboet. Waar is de tijd dat we liever gingen wiezen op café dan de les Sociologisch Onderzoek van professor Frans Van Mechelen bij te wonen? Dat we op kamp een nachtje door pokerden in de commandotent en dan op dauwtrip de opgang van de zon gingen gadeslaan? Dat we op bus of trein elke gelegenheid te baat namen om een boek kaarten op te diepen.

In het Noordstation in Brussel stappen de kaarters af. Als ze me richting uitgang op mijn uitkijkpost passeren, valt me op dat drie van de vier, één of twee hemdsknoopjes geopend, met hun borsthaar lopen te pronken. De vierde is uitgedost met een das. Mijn kaartersinstinct zegt me dat hij de verliezer is.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in familie, geschiedenis, Haacht, vrije tijd en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s