Odi atque amo

Mijn oudste dochter en mijn vrouw zijn meer beslagen in de Angelsaksische literatuurgeschiedenis dan ik. Van het beroemde dichterspaar Ted Hughes en Sylvia Plath had ik nog niet gehoord. Tot ik dan toch maar eens “Jij zegt het” las, de roman waarmee Connie Palmen de Libris Literatuurprijs 2016 won.
Nu ik de finale zin heb gelezen van de laatste bladzijde uit het boek, zijn Hughes en Plathjijzegthet in mijn hersens en hart gekerfd. Ik kijk uit naar de dag in 2023 waarop de kist die Hughes persoonlijk naar zijn archief in Georgia bracht, zoals Palmen in die laatste zin van de verantwoording vertelt, mag worden opengemaakt.

Voor wie zoals ik Plath noch Hughes kende: ze waren een paar waar het kon stormen van passionele liefde maar ook van stikkende haat. Ze waren bezeten van schrijven, hij omdat hij als schrijver erkenning wilde krijgen, zij omdat ze als schrijfster beroemd wilde worden. Toen hij haar had verlaten voor een ander, stak zij, een dikke maand vóór ik in 1963 werd geboren, op een nacht haar hoofd in de gasoven. Ze had eerst een kop melk en boterhammen naast de bedden gezet van hun kleine kinderen die boven lagen te slapen.

Haar zelfmoord wekte een stoet van biografieën tot leven waarin zij de martelares is en hij de verrader en moordenaar. Hij bleef zijn hele lange latere leven zwijgen, tot hij in ’98, iets minder dan een jaar voor hij zelf overleed aan kanker, antwoordde met “Birthday Letters”, een dichtbundel over zijn relatie met haar.

Het is de trigger voor Palmen om hem zijn weerwoord te geven in een roman, een monoloog die fictie is, leunend en steunend op wat geweten is, geschreven en gearchiveerd, maar ook ingekleurd en gevoed door de intense, trefzekere pen en de levenservaring van Palmen. Zij is inmiddels zestig jaar en schreef al prachtige autobiografisch ingekleurde romans als “I.M.” en “Geheel de uwe”, over haar overleden grote liefde, de journalist en columnist Ischa Meijer.

Er is in recensies al geschreven dat Palmen met dit nieuwe werk in het soort dat ze zelf al “autobiofictie” noemde, de grenzen verlegt van wat een roman kan zijn. Een verhaal over liefde en dood, maar ook over haat, ergernis en afkeer, over ambitie en eerzucht, over koppigheid en ontgoocheling, over schuld en wroeging. Connie Palmen laat Hughes de nuances boven ploegen in de geschiedenis van zijn relatie met Plath, stoft grootheden en contemporaine mindere goden uit de Angelsaksische literatuurhistorie af.

En ze schrijft zinnen waarvan je denkt: dat heb ik ook al gevoeld of ondervonden, maar hoe mooi brengt zij het onder woorden. Ze verwijst bijvoorbeeld naar “The White Godess” van Robert Graves en het Latijnse motto odi atque amo, het inzicht dat er ook een liefde bestaat die haat losmaakt. Van in het begin was de relatie tussen Plath en Hughes er een waarin destructie en creatie elkaar afwisselden.

Palmen laat de dichter Hughes volgende straffe taal spreken, compromisloos en onverbiddelijk: ‘Wie wil scheppen, moet tientallen keren in zijn leven sterven. Hij moet scheiden, zich losmaken van dierbaren, van de grond, het land, de familie, van zijn vrienden, en vooral van de ideeën waarin hij zichzelf heeft opgesloten. Geen geboorte zonder eerst een gewisse dood te sterven. De literatuur houdt van de vernietiging om nieuw leven mogelijk te maken. Ik wilde niets liever dan haar als een vroedvrouw helpen bij het baren van dit poëtische zelf.’

In dat laatste laat Palmen Hughes met verve slagen. Zeldzaam zijn de schrijvers die erin slagen vaak te sterven en toch te overleven.

Connie Palmen, “Jij zegt het”, Uitg. Prometheus, 2015.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in literatuur en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s