Fusies (3): Gestuurd vrijwillige fusies tegen 2018

De Vlaamse overheid tekende al een traject uit om in de komende regeerperiode gemeenten met voorzichtige dwang aan te zetten te fusioneren na de lokale verkiezingen van 2018.

Deloitte Consultants en het Agentschap voor Binnenlands Bestuur (ABB) hebben uit de ervaringen van de voorbije legislatuur lessen getrokken. De consultant heeft fusiepuzzelverbetervoorstellen op schrift gezet om de bestuurskracht van de lokale besturen te verhogen, ook met fusies. ABB heeft een traject en een timing uitgekiend om tegen 2018 tot gestuurd vrijwillige fusies te komen.

Deloitte ziet twee hefbomen om de bestuurskracht van de lokale besturen te verbeteren: de bestuurlijke verrommeling op het intermediaire niveau aanpakken en de schaal van de lokale besturen vergroten. Er moet worden gesnoeid in de wildgroei van de individuele samenwerkingsverbanden, de overlappingen en inefficiënties in het hele samenwerkingslandschap moeten worden weggewerkt en er moeten fusies komen, niet als een doel op zich maar als het gevolg van en antwoord op de hervorming van de intergemeentelijke samenwerking. Deloitte ziet die drie werkdomeinen als radartjes die in elkaar inhaken, elkaar in beweging brengen en dus alleen samen en gelijktijdig kunnen draaien.

Elk intergemeentelijk samenwerkingsverband moet worden geëvalueerd. Voldoet het aan een duidelijke nood of vraag? Is het voor die nood of vraag het meest efficiënte en effectieve antwoord? Spoort het samenwerkingsverband met het beleid van de deelnemende besturen op vlak van input, opvolging en terugkoppeling? Is het samenwerkingsverband goed ingebed in het bredere samenwerkingslandschap, op vlak van schaal, overlappingen en samenwerking?

Die werkwijze, bottom up maar in werkgroepen van mensen die vanuit hun dagelijkse rol of functie vertrouwd zijn met het samenwerkingsverband, geeft elk samenwerkingsverband een rapport, op grond van objectieve en meetbare parameters. Samenwerkingsverbanden die positief uit de oefening komen, krijgen een paspoort van een performant samenwerkingsverband. Voor de anderen zijn er drie opties: optimalisatie in functie van de manco’s, overname van een of meerdere componenten door een ander samenwerkingsverband of lokaal bestuur, of stopzetting van het samenwerkingsverband.

Voor de verbetering van het samenwerkingslandschap legt Deloitte de focus op de verhouding tussen de samenwerkingsverbanden over regio’s, provincies en beleidsdomeinen heen. Hier stelt de consultant een combinatie van een top down– en bottom up-aanpak voor. Top down moet de overheid eerst overlappingen en inconsistenties tussen de beleidsdomeinen wegwerken, de regelgeving verbeteren en vereenvoudigen en de optimale schaal en clustering bepalen per beleidsdomein. De krijtlijnen van deze top down oefening moeten worden vastgelegd bij de regeringsonderhandelingen. Bottom up kan er via werkgroepen input verzameld worden om de oefening per thema uit te voeren, maar de validatie van de verbetervoorstellen dient opnieuw top down te gebeuren.

Ook voor het doorvoeren van fusies opteert Deloitte voor een top down-aansturing, op basis van input van de betrokken lokale besturen. De consultant stelt verschillende uitgangspunten voorop, zoals een duidelijke meerwaarde van de fusie tegenover de huidige situatie, op grond van meetbare criteria en analyses, vooraleer te besluiten om over te gaan tot een fusie.

Guido Decoster stippelt in het ABB-evaluatierapport een traject uit naar selectieve fusies op basis van gestuurde vrijwilligheid. Selectief staat tegenover algemeen: hij heeft geen fusiedecostergrootschalige fusieoperatie voor ogen maar wil een proces op gang brengen dat voor sommige gemeenten kan starten in 2018 maar voor andere misschien pas de daaropvolgende bestuursperiode (na 2024).

Maar de scope van gemeenten die in aanmerking komen voor fusies, is alleszins erg groot: alle niet/minder bestuurskrachtige gemeenten en in eerste instantie zij met minder dan 15.000 inwoners. ‘Alhoewel de bestuurskracht van een gemeente bepaald wordt door een complex samenspel van factoren, is een beperkt inwonersaantal toch meestal wel een indicatie voor een gebrekkige bestuurskracht’, schrijft de auteur.

Om een duidelijk statement te maken dat het de nieuwe regering met deze doelstellingen ernst is, moeten ze worden opgenomen in het Vlaams regeerakkoord 2014-2019. Een vernieuwd Gemeentefonds dat inzet op sterke gemeenten moet de gemeenten over de burg helpen. Het fusiebeleid dient ook gepaard te gaan met een engagement inzake decentralisatie van bevoegdheden en een vereenvoudiging van het bestuurlijk landschap. En ‘Bestuurskrachtige gemeenten moeten provincievrij zijn’, stelt Decoster.

Een belangrijk element in het proces van de gestuurde vrijwilligheid wordt de bestuurskrachtmonitor: een objectief en wetenschappelijk onderbouwde meting van de bestuurskracht, die toelaat gemeenten op dit punt te vergelijken en lokale bestuurders, publieke opinie en media attent maakt op gemeenten die een duidelijk tekort aan bestuurskracht vertonen en dus fusie-fähig zijn.

Decoster stelt voor het uitvoeren van een bestuurskrachtmeting vanuit de Vlaamse overheid aan te sturen, minstens bij de gemeenten met minder dan 15.000 inwoners. En voor wie aan de haalbaarheid van zo’n monitor twijfelt, de bestuurskrachtmeting is in Nederland een ingeburgerd instrument om het functioneren van gemeenten onder de loep te nemen.

De administrateur-generaal besluit zijn voorstel met een ondersteuning van ABB, met een projectleider en een werkingsbudget, met uitgewerkte draaiboeken, een juridisch kader en informatieverstrekking, met een klankbordgroep en bijkomende onderzoeken, bijvoorbeeld naar de inzet van stimuli als het Gemeentefonds of een schuldconsolidatie en of er al dan niet met volksraadplegingen wordt gewerkt.

En tenslotte met een timing. De eerste politieke beslissingen over concrete fusies voorziet Decoster in juli 2016 en de start van de eerste nieuwe fusiegemeenten, na de verkiezingen van oktober 2018, volgt dan in januari 2019.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in politiek en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Fusies (3): Gestuurd vrijwillige fusies tegen 2018

  1. Myriam Parys zegt:

    Dag Peter, superinteressant artikel!! Weet jij of dat evaluatierapport ergens te verkrijgen is?
    Vele groeten!
    Myriam

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s