Jezus van het kruis los

Berlijn is niet meteen de stad die beroemd is voor haar kerken. Er is natuurlijk de plompe Berliner Dom. Er is de ruïne van de Kaiser Wilhelm Gedächtniskirche, gebombardeerd door de Britten in de Tweede Wereldoorlog. Gerestaureerd en geconserveerd mag dit Berlijns ikoon binnenkort eindelijk uit zijn glazen omhulsel breken. U zult er ongetwijfeld nog over horen. Er zijn nog andere mooie kerken en kerkjes in de Duitse hoofdstad, zoals de vroeggotische Sint Marienkirche, de Sint Hedwigskathedraal of de Nikolaikirche met haar twee spitse torens, de oudste kerk van Berlijn.

Van de Franciskanerkirche had ik nog nooit gehoord. Het is ook een gerestaureerde ruïne, vlakbij het Stadtgericht in het stadsdeel Mitte. Ooit was het een parel van de Noordduitse baksteengotiek, meldt een reisgids. Tot ook deze kerk in 1945 bommen van de bevrijder op haar dak kreeg.  In het begin van deze eeuw werd de site met de kerkruïne gerestaureerd. Er vinden sindsdien allerhande cultuurprojecten plaats.

Voor de kerk staat een merkwaardig standbeeld. Het is van de hand van een zekere Fritz Cremer en het heet Sich vom Kreuz Lösender. Het beeldt een gespierde poedelnaakte kruislosJezus af, dus zonder zedige lendendoek, die enkel nog met zijn voeten aan het kruis vast zit en zich voorover laat vallen of opspringt, juichend als een scorende voetballer. In de rechterhand houdt hij zegevierend zijn doornenkroon, hij kijkt met arrogante haast misprijzende blik de toeschouwer in de ogen.

Wat zou de beeldhouwer met dit beeld uit 1983, vóór de val van de Muur, hebben willen zeggen?

Wat zoekwerk op Wikipedia leert meer over Fritz Cremer. Hij is in 1906 in een katholiek gezin geboren maar werd al in de jaren twintig van vorige eeuw communist.  Onder het nazisme hield hij zijn politieke overtuigingen wellicht wat onder de korenmaat. Van 1940 tot 1944 deed hij als soldaat voor het Derde Rijk van Hitler zoals zovelen zijn plicht. Hij slaagde erin het einde van de oorlog te overleven in Rome. Dankzij de steun van zijn kameraden kon hij na de oorlog als hoogleraar in de Academie voor Toegepaste Kunst in Wenen aan de slag.

Hij schiep o.a. gedenktekens voor de slachtoffers van het fascisme. In 1950 volgde hij zijn rode hart en overtuiging naar de DDR (voor jonge lezers: het voormalige Oost-Duitsland), waar hij vice-president van de Kunstacademie werd. Het is volgens mijn internetbron niet duidelijk of het een iets met het ander had te doen. In elk geval ontwierp hij in die periode het beroemde gedenkteken  voor het concentratiekamp van Buchenwald.

Was hij all the way een verstokte communist? Ja en neen. In de DDR bekritiseerde Cremer het gebrek aan artistieke vrijheid maar hij werd verontrust noch gecensureerd. Wellicht omdat hij ook de westerse politiek in de Koude Oorlog veroordeelde en met een wijdverspreide reeks litho’s koppig de Hongaarse opstand afkeurde.  Fritz Cremer overleed in 1993.

Als je weet wie de maker is, lijkt de boodschap van zijn standbeeld voor de Franziskanerkirche dus duidelijk: het roept gelovigen op om zich van het kruis waartoe God de mens in zijn zoon heeft veroordeeld, los te maken en zich zelf te bevrijden. Geloof niet in een God die zijn zoon langzaam aan een kruis laat sterven maar neem je eigen lot in handen.

Maar er is nog een andere interpretatie mogelijk, ontdekte ik op internet.  Jezus daalt van het kruis af, zo luidt die lezing, om weer bij de zijnen, de verworpenen der aarde, te kunnen zijn, onder hen te blijven en dus ook niet te verrijzen. Met achter het beeld van Cremer de ruïne van een franciscanerkerk die in naam van democratische waarden en de vrijheid werd vernield, is dat ook een mooi verhaaltje.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in geschiedenis, kunst, politiek, reizen en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s